Information Security vs Cyber Security in Marathi – फरक, पगार, कोर्सेस आणि करिअर

आजच्या डिजिटल युगात आपण जवळपास प्रत्येक कामासाठी इंटरनेट आणि तंत्रज्ञानाचा वापर करतो. ऑनलाइन बँकिंग, UPI पेमेंट, सोशल मीडिया, ऑनलाइन शॉपिंग, ऑफिसमधील डेटा, सरकारी सेवा आणि शिक्षण या सर्व गोष्टी डिजिटल झाल्या आहेत. Information Security vs Cyber Security in Marathi

 

पण जसा तंत्रज्ञानाचा वापर वाढत आहे, तसेच ऑनलाइन फसवणूक, हॅकिंग, डेटा चोरी, व्हायरस, रॅन्समवेअर आणि सायबर हल्ल्यांचे प्रमाणही वाढत आहे.

समजा, तुम्ही एखाद्या कंपनीमध्ये काम करत आहात. त्या कंपनीकडे लाखो ग्राहकांची वैयक्तिक माहिती, कर्मचाऱ्यांचे पगार, बँक खात्यांचे तपशील आणि कंपनीचे महत्त्वाचे आर्थिक रिपोर्ट आहेत.

ही माहिती सुरक्षित ठेवणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.

याच कारणामुळे आज कंपन्यांमध्ये दोन महत्त्वाच्या क्षेत्रांना मोठे महत्त्व प्राप्त झाले आहे.

  1. Information Security (माहिती सुरक्षा)
  2. Cyber Security (सायबर सुरक्षा)

अनेक विद्यार्थ्यांना या दोन्ही क्षेत्रांमध्ये नेमका काय फरक आहे, कोणत्या क्षेत्रात नोकरी मिळते, किती पगार मिळतो आणि कोणते शिक्षण घ्यावे हे माहीत नसते.

या लेखामध्ये आपण या दोन्ही क्षेत्रांची संपूर्ण माहिती अगदी सोप्या भाषेत समजून घेणार आहोत

1. Information Security म्हणजे काय?

Information Security म्हणजे माहितीची सुरक्षा.

एखाद्या व्यक्तीची, कंपनीची किंवा संस्थेची महत्त्वाची माहिती कोणत्याही अनधिकृत व्यक्तीच्या हातात जाऊ नये, तिचा गैरवापर होऊ नये, तिच्यामध्ये परवानगीशिवाय बदल होऊ नये आणि गरजेच्या वेळी ती उपलब्ध राहावी यासाठी जे उपाय केले जातात, त्याला Information Security म्हणतात.

Information Security मध्ये फक्त कॉम्प्युटरमधील डेटा सुरक्षित ठेवणे एवढेच काम नसते. तर कागदपत्रे, फाईल्स, प्रिंटेड रिपोर्ट्स, पासवर्ड, आर्थिक माहिती आणि गोपनीय व्यावसायिक माहिती यांचाही समावेश होतो.

उदाहरणे :

  • बँकेच्या ग्राहकांची वैयक्तिक माहिती सुरक्षित ठेवणे.

  • कंपनीचे आर्थिक रिपोर्ट आणि गोपनीय कागदपत्रे सुरक्षित ठेवणे.

  • कर्मचाऱ्यांना त्यांच्या कामापुरताच डेटा पाहण्याची परवानगी देणे.

  • महत्त्वाच्या फाईल्सचा अनधिकृत वापर रोखणे.

  • कंपनीमधील गोपनीय कागदपत्रे चुकीच्या व्यक्तीपर्यंत पोहोचू न देणे.

  • कंपनीच्या माहितीचा नियमित बॅकअप ठेवणे.

Information Security चे मुख्य तीन आधार (CIA Triad)

  1. Confidentiality (गोपनीयता) – माहिती फक्त अधिकृत व्यक्तींनाच पाहता आली पाहिजे.

  2. Integrity (अखंडता) – माहितीमध्ये अनधिकृत बदल होता कामा नये.

  3. Availability (उपलब्धता) – गरजेच्या वेळी अधिकृत व्यक्तींना माहिती उपलब्ध झाली पाहिजे.

उदाहरणार्थ, एखाद्या कंपनीच्या HR विभागाकडे सर्व कर्मचाऱ्यांचे पगार, बँक खाते आणि वैयक्तिक माहिती आहे. ही माहिती इतर कर्मचाऱ्यांना उपलब्ध होऊ नये, तिच्यामध्ये चुकीचे बदल होऊ नयेत आणि गरजेच्या वेळी HR विभागाला ती मिळाली पाहिजे. हे Information Security चे काम आहे.

2. Cyber Security म्हणजे काय?

Cyber Secutiy 2

Cyber Security म्हणजे डिजिटल जगातील सुरक्षा.

इंटरनेट, कॉम्प्युटर, लॅपटॉप, मोबाइल, सर्व्हर, नेटवर्क, वेबसाइट, क्लाउड आणि डिजिटल अ‍ॅप्लिकेशन्स यांना हॅकिंग, व्हायरस, मालवेअर, रॅन्समवेअर आणि इतर सायबर हल्ल्यांपासून सुरक्षित ठेवण्याच्या प्रक्रियेला Cyber Security म्हणतात.

सोप्या भाषेत सांगायचे तर, इंटरनेटच्या माध्यमातून होणाऱ्या डिजिटल हल्ल्यांपासून आपली उपकरणे, नेटवर्क आणि डेटा सुरक्षित ठेवणे म्हणजे Cyber Security.

उदाहरणे :

  • वेबसाइट हॅक होण्यापासून सुरक्षित ठेवणे.

  • बँकेच्या ऑनलाइन व्यवहारांवर सायबर हल्ले होऊ न देणे.

  • कंपनीच्या नेटवर्कमध्ये अनधिकृत प्रवेश रोखणे.

  • व्हायरस आणि मालवेअरपासून कॉम्प्युटर सुरक्षित ठेवणे.

  • हॅकर्सनी केलेल्या हल्ल्यांचा शोध घेणे.

  • कंपनीच्या सर्व्हर आणि क्लाउड सिस्टीमचे संरक्षण करणे.

  • ऑनलाइन फसवणूक आणि डेटा चोरी रोखणे.

Cyber Security चे काही महत्त्वाचे प्रकार :

  1. Network Security – कंपनीचे इंटरनेट आणि नेटवर्क सुरक्षित ठेवणे.

  2. Application Security – वेबसाइट आणि मोबाइल अ‍ॅप्लिकेशन्समधील सुरक्षा त्रुटी शोधणे.

  3. Cloud Security – AWS, Azure आणि Google Cloud वरील डेटा सुरक्षित ठेवणे.

  4. Endpoint Security – लॅपटॉप, मोबाइल आणि इतर उपकरणांचे संरक्षण करणे.

  5. Ethical Hacking – परवानगी घेऊन सिस्टीममधील सुरक्षा त्रुटी शोधणे.

  6. Security Operations – सायबर हल्ल्यांवर लक्ष ठेवणे आणि त्यांना प्रतिसाद देणे.

उदाहरणार्थ, एखाद्या बँकेच्या वेबसाइटवर हॅकर्स हल्ला करण्याचा प्रयत्न करत आहेत. अशा वेळी तो हल्ला शोधणे, त्याला थांबवणे आणि वेबसाइट सुरक्षित ठेवणे हे Cyber Security चे काम आहे.

3. Information Security आणि Cyber Security मधील फरक

मुद्दा Information Security Cyber Security
मुख्य उद्देश
सर्व प्रकारची माहिती सुरक्षित ठेवणे
डिजिटल सिस्टीम आणि नेटवर्क सुरक्षित ठेवणे
व्याप्ती
डिजिटल आणि कागदी माहिती
प्रामुख्याने डिजिटल जग
सुरक्षा
कागदपत्रे, रिपोर्ट्स, डेटा, फाईल्स
कॉम्प्युटर, सर्व्हर, नेटवर्क, वेबसाइट
धोके
माहिती चोरी, अनधिकृत प्रवेश, माहितीमध्ये बदल
हॅकिंग, व्हायरस, मालवेअर, रॅन्समवेअर
कामाचे स्वरूप
Policies, Risk Management, Audit, Compliance
Ethical Hacking, Network Security, Threat Detection
महत्त्वाची कौशल्ये
ISO 27001, Risk Assessment, Audit
Networking, Linux, SIEM, Ethical Hacking
संबंधित पदे
Information Security Analyst, GRC Analyst
SOC Analyst, Security Engineer, Penetration Tester

एक सोपे उदाहरण समजून घेऊया.

समजा, एका कंपनीमध्ये 5,000 कर्मचाऱ्यांची वैयक्तिक माहिती, पगार आणि बँक खात्यांचे तपशील उपलब्ध आहेत.

Information Security टीमचे काम म्हणजे ही माहिती कोण पाहू शकतो, कोण बदलू शकतो, ती कशी साठवली पाहिजे आणि तिचा गैरवापर होऊ नये यासाठी नियम आणि सुरक्षा व्यवस्था तयार करणे.

दुसरीकडे Cyber Security टीमचे काम म्हणजे कंपनीचे नेटवर्क, सर्व्हर आणि डेटाबेस हॅकर्सपासून सुरक्षित ठेवणे, संशयास्पद हालचाली शोधणे आणि सायबर हल्ले रोखणे.

 म्हणजेच दोन्ही क्षेत्रे एकमेकांशी संबंधित आहेत आणि अनेक कंपन्यांमध्ये दोन्ही विभाग एकत्रितपणे काम करतात.

4. Information Security आणि Cyber Security मध्ये कोणत्या नोकऱ्या मिळतात?

या दोन्ही क्षेत्रांमध्ये अनेक प्रकारच्या नोकरीच्या संधी उपलब्ध आहेत.

A. Information Security मधील Job Roles

1. Information Security Analyst

  • कंपनीचा डेटा आणि माहिती सुरक्षित आहे का हे तपासणे.

  • सुरक्षा नियमांचे पालन होत आहे का हे पाहणे.

  • अनधिकृत प्रवेश आणि माहिती चोरीचे धोके ओळखणे.

  • सुरक्षा संबंधित रिपोर्ट तयार करणे.

2. GRC Analyst (Governance, Risk and Compliance)

  • कंपनीच्या सुरक्षा धोरणांची अंमलबजावणी करणे.

  • ISO 27001 सारख्या सुरक्षा मानकांचे पालन तपासणे.

  • Risk Assessment करणे.

  • Internal आणि External Security Audit मध्ये मदत करणे.

  • Compliance संबंधित कागदपत्रे तयार करणे.

3. Information Security Auditor

  • कंपनीच्या IT सिस्टीमचे सुरक्षा ऑडिट करणे.

  • सुरक्षा नियम आणि प्रक्रियांची तपासणी करणे.

  • त्रुटी शोधून सुधारणा सुचवणे.

  • Audit Reports तयार करणे.

4. Information Security Manager

  • संपूर्ण कंपनीच्या माहिती सुरक्षेचे व्यवस्थापन करणे.

  • सुरक्षा धोरणे तयार करणे.

  • सुरक्षा टीमचे नेतृत्व करणे.

  • कंपनीमधील माहिती सुरक्षित ठेवण्यासाठी नियोजन करणे.

5. Data Privacy Specialist

  • ग्राहक आणि कर्मचाऱ्यांचा वैयक्तिक डेटा सुरक्षित ठेवणे.

  • Data Privacy नियमांचे पालन तपासणे.

  • डेटा कसा गोळा केला जातो, साठवला जातो आणि वापरला जातो हे तपासणे.

B. Cyber Security मधील Job Roles

1. SOC Analyst (Security Operations Centre Analyst)

  • कंपनीच्या नेटवर्क आणि सिस्टीमवर सतत लक्ष ठेवणे.

  • संशयास्पद Activity शोधणे.

  • सायबर हल्ल्यांची प्राथमिक तपासणी करणे.

  • Security Alerts चे विश्लेषण करणे.

2. Ethical Hacker / Penetration Tester

  • कंपनीच्या परवानगीने वेबसाइट आणि नेटवर्कची सुरक्षा तपासणे.

  • सिस्टीममधील कमकुवत बाजू शोधणे.

  • हॅकर्स कोणत्या मार्गाने हल्ला करू शकतात हे तपासणे.

  • सुरक्षा सुधारण्यासाठी उपाय सुचवणे.

3. Cyber Security Engineer

  • Firewall, Antivirus आणि Security Systems कॉन्फिगर करणे.

  • कंपनीचे नेटवर्क सुरक्षित ठेवणे.

  • सुरक्षा उपायांची अंमलबजावणी करणे.

  • Cyber Attacks पासून सिस्टीमचे संरक्षण करणे.

4. Cloud Security Engineer

  • AWS, Microsoft Azure आणि Google Cloud वरील डेटा सुरक्षित ठेवणे.

  • Cloud Infrastructure ची सुरक्षा तपासणे.

  • Cloud Access आणि Permissions व्यवस्थापित करणे.

5. Incident Response Analyst

  • सायबर हल्ला झाल्यानंतर त्याची तपासणी करणे.

  • हल्ल्याचे कारण शोधणे.

  • हल्ल्याचा परिणाम कमी करणे.

  • सिस्टीम पुन्हा सुरक्षित आणि कार्यरत करणे.

6. Security Architect

 

  • कंपनीसाठी संपूर्ण सुरक्षा यंत्रणेची रचना तयार करणे.

  • Network, Cloud आणि Application Security चे नियोजन करणे.

  • दीर्घकालीन सुरक्षा धोरणे तयार करणे.

5. Information Security आणि Cyber Security मध्ये किती पगार मिळतो?

या क्षेत्रातील पगार हा तुमचे शिक्षण, कौशल्ये, कामाचा अनुभव, कंपनी, शहर आणि Certification यावर अवलंबून असतो.

भारतामध्ये या क्षेत्रातील संभाव्य वार्षिक पगाराचा अंदाज खाली दिला आहे.

Job Role Fresher / सुरुवातीचा पगार अनुभवानुसार पगार
SOC Analyst
₹3–6 LPA
₹6–12 LPA
Information Security Analyst
₹3–6 LPA
₹6–14 LPA
GRC Analyst
₹3.5–6 LPA
₹7–15 LPA
Security Auditor
₹3–6 LPA
₹7–15 LPA
Ethical Hacker
₹3–6 LPA
₹7–18 LPA
Cyber Security Engineer
₹4–7 LPA
₹8–20 LPA
Cloud Security Engineer
₹4–8 LPA
₹10–25 LPA
Incident Response Analyst
₹4–7 LPA
₹8–18 LPA
Information Security Manager
अनुभव आवश्यक
₹15–35 LPA
Security Architect
अनुभव आवश्यक
₹20–40 LPA
CISO
वरिष्ठ पद
₹30 LPA ते ₹1 कोटी+

LPA म्हणजे Lakhs Per Annum अर्थात वार्षिक लाख रुपये.

पगाराबद्दल महत्त्वाची माहिती :

  • Fresher म्हणून सुरुवात करताना ₹3 ते ₹6 लाख वार्षिक पगार मिळू शकतो.

  • चांगले Technical Skills आणि प्रत्यक्ष कामाचा अनुभव असल्यास पगार वाढू शकतो.

  • Cloud Security, Application Security आणि Security Architecture सारख्या विशेष कौशल्यांना चांगल्या संधी मिळू शकतात.

  • Manager आणि CISO सारखी पदे मिळवण्यासाठी अनेक वर्षांचा अनुभव आणि नेतृत्व कौशल्ये आवश्यक असतात.

 

वरील आकडे हे अंदाजे मार्गदर्शन आहे. प्रत्यक्ष पगार कंपनी आणि उमेदवाराच्या पात्रतेनुसार कमी-जास्त असू शकतो.

6. या क्षेत्रात करिअर करण्यासाठी कोणते शिक्षण आवश्यक आहे?

Information Security किंवा Cyber Security मध्ये करिअर करण्यासाठी खालील शिक्षणाचे पर्याय निवडता येतात.

12 वी नंतर :

  • B.Tech in Computer Science

  • B.Tech in Cyber Security

  • B.Sc. Computer Science

  • B.Sc. Cyber Security

  • BCA (Bachelor of Computer Applications)

पदवी पूर्ण केल्यानंतर :

  • M.Tech in Cyber Security

  • M.Sc. Cyber Security

  • MCA

  • PG Diploma in Cyber Security

  • Information Security संबंधित Professional Certifications

महत्त्वाचे म्हणजे फक्त Cyber Security नावाची पदवी असणे आवश्यक नाही. Computer Science, IT, Electronics किंवा संबंधित क्षेत्रातील शिक्षण घेऊनही या क्षेत्रात करिअर करता येते.

7. Information Security आणि Cyber Security साठी महत्त्वाचे Courses आणि Certifications

या क्षेत्रामध्ये नोकरी मिळवण्यासाठी केवळ पदवी पुरेशी नसते. प्रत्यक्ष कामासाठी लागणारी कौशल्ये आणि योग्य Certification देखील महत्त्वाचे असतात.

Beginners साठी Courses

1. ISC2 Certified in Cybersecurity (CC)

  • Cyber Security क्षेत्रातील सुरुवातीच्या विद्यार्थ्यांसाठी.

  • Security Fundamentals शिकण्यासाठी.

  • Network Security आणि Risk Management ची ओळख.

2. CompTIA Security+

  • Cyber Security ची मूलभूत माहिती.

  • Network आणि System Security.

  • Threats आणि Vulnerabilities समजून घेणे.

  • Security Operations शिकणे.

3. Cisco Networking Courses

  • Computer Networking.

  • IP Addressing.

  • Network Configuration.

  • Network Security ची मूलभूत माहिती.

Technical Cyber Security Courses

4. CEH – Certified Ethical Hacker

  • Ethical Hacking ची मूलभूत तत्त्वे.

  • Vulnerability Assessment.

  • Security Testing.

  • Ethical Hacking Tools ची ओळख.

5. OSCP – Offensive Security Certified Professional

  • Advanced Penetration Testing.

  • प्रत्यक्ष सिस्टीममधील सुरक्षा त्रुटी शोधण्याचे प्रशिक्षण.

  • Technical आणि Practical Skills विकसित करणे.

6. AWS / Microsoft Azure Security Courses

  • Cloud Security.

  • Cloud Infrastructure Protection.

  • Identity and Access Management.

  • Cloud Security Configuration.

Information Security Courses

7. ISO 27001 Lead Auditor

  • Information Security Management System (ISMS).

  • Security Auditing.

  • Risk Assessment.

  • Compliance आणि Documentation.

8. ISO 27001 Lead Implementer

  • कंपनीमध्ये Information Security Management System लागू करणे.

  • Security Policies तयार करणे.

  • Risk Treatment आणि Security Controls व्यवस्थापित करणे.

9. CISA – Certified Information Systems Auditor

  • IT Auditing.

  • Information Systems Controls.

  • Risk Management.

  • IT Governance.

10. CISSP – Certified Information Systems Security Professional

  • Advanced Information Security.

  • Security Management.

  • Security Architecture.

  • Risk Management आणि Leadership.

टीप: CISSP सारख्या Advanced Certification साठी आवश्यक कामाचा अनुभव असतो. ISC2 च्या नियमानुसार CISSP साठी साधारणपणे आठ Security Domains पैकी किमान दोन Domains मध्ये एकत्रित पाच वर्षांचा संबंधित Full-Time अनुभव आवश्यक आहे. त्यामुळे सुरुवातीच्या विद्यार्थ्यांनी आधी Foundation Courses वर लक्ष द्यावे.

8. या क्षेत्रातील नोकऱ्या कोणत्या कंपन्यांमध्ये मिळतात?

आज IT कंपन्यांबरोबरच बँका, विमा कंपन्या, ई-कॉमर्स कंपन्या, उत्पादन क्षेत्रातील कंपन्या आणि सरकारी संस्थांमध्येही Information Security आणि Cyber Security तज्ज्ञांची गरज असते.

IT आणि Consulting कंपन्या

  • TCS

  • Infosys

  • Wipro

  • HCLTech

  • Tech Mahindra

  • Accenture

  • Capgemini

  • Cognizant

  • IBM

  • Deloitte

  • EY

  • KPMG

  • PwC

Technology आणि Product कंपन्या

  • Microsoft

  • Google

  • Amazon

  • Cisco

  • Palo Alto Networks

  • Fortinet

  • CrowdStrike

  • Cloudflare

  • Check Point Software

Banking आणि Financial Sector

  • HDFC Bank

  • ICICI Bank

  • Axis Bank

  • State Bank of India

  • Kotak Mahindra Bank

  • JPMorgan Chase

  • HSBC

  • Barclays

Manufacturing आणि Engineering कंपन्या

  • Godrej Enterprises Group

  • Bosch

  • Siemens

  • Schneider Electric

  • Honeywell

  • Tata Group

  • Mahindra Group

या कंपन्यांमध्ये Security Analyst, Cyber Security Engineer, Information Security Specialist, Risk Analyst, GRC Analyst, IT Auditor आणि Cloud Security Engineer अशा विविध पदांसाठी वेळोवेळी भरती केली जाते.

नोकरीच्या संधींसाठी कंपनीच्या अधिकृत Careers Page वर नियमितपणे तपासणी करावी.

12. नवशिक्यांनी सुरुवात कशी करावी?

जर तुम्हाला या क्षेत्रात अजिबात अनुभव नसेल, तर खालील क्रमाने शिकण्यास सुरुवात करू शकता.

Step 1: Computer आणि Networking ची मूलभूत माहिती शिका.

Step 2: Windows, Linux आणि Internet Security समजून घ्या.

Step 3: Cyber Security किंवा Information Security चा Beginner Level Course पूर्ण करा.

Step 4: तुमच्या आवडीनुसार Ethical Hacking, SOC Operations किंवा ISO 27001 यापैकी एक दिशा निवडा.

Step 5: संबंधित Tools वापरून Practical Knowledge मिळवा.

Step 6: योग्य Certification पूर्ण करा.

Step 7: Internship, Trainee किंवा Junior Analyst पदांसाठी अर्ज करा.

Step 8: प्रत्यक्ष कामाचा अनुभव मिळवून पुढील Advanced Certifications आणि Skills विकसित करा.

 

WhatsApp Group Join Now
Instagram Group Join Now